آسم و جراحی بینی موضوعی است که برای بسیاری از افرادی که قصد انجام رینوپلاستی دارند، نگرانی ایجاد می‌کند. داشتن آسم به‌خودی‌خود به معنی ممنوع بودن جراحی بینی نیست؛ اما وضعیت کنترل بیماری، شدت علائم تنفسی، سابقه حملات آسم، داروهای مصرفی و نوع بیهوشی از عواملی هستند که باید پیش از عمل با دقت بررسی شوند.

در واقع، مهم‌ترین مسئله برای بیمار مبتلا به آسم این نیست که «آیا می‌توانم جراحی بینی انجام دهم؟»، بلکه این است که «آیا آسم من پیش از جراحی به اندازه کافی کنترل شده است؟». در صورت کنترل مناسب بیماری و انجام معاینه دقیق پیش از عمل، بسیاری از بیماران مبتلا به آسم می‌توانند جراحی بینی را بی خطر پشت سر بگذارند.

آسم چیست و چرا در جراحی اهمیت پیدا می‌کند؟

آسم یک بیماری التهابی مزمن راه‌های هوایی است که با افزایش حساسیت مجاری تنفسی همراه می‌شود. در افراد مبتلا به آسم، عواملی مانند عفونت‌های تنفسی، آلرژن‌ها، دود سیگار، استرس، برخی داروها و تحریک راه هوایی می‌توانند باعث انقباض عضلات ، افزایش ترشحات و تنگ شدن راه‌های هوایی شوند.

این موضوع در زمان بیهوشی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، زیرا تحریک راه هوایی، به‌ویژه هنگام لوله‌گذاری داخل نای، می‌تواند در بعضی بیماران باعث برونکواسپاسم یا تشدید علائم تنفسی شود. البته این خطر در همه بیماران یکسان نیست و کنترل مناسب آسم نقش مهمی در کاهش عوارض دارد.

به همین دلیل، پیش از جراحی بینی باید وضعیت تنفسی بیمار به‌طور اختصاصی بررسی شود و پزشک از سابقه حملات آسم، بستری شدن، مصرف کورتیکواستروئیدها، داروهای استنشاقی و عوامل محرک بیماری اطلاع داشته باشد.

آیا آسم مانع جراحی بینی است؟

خیر. آسم کنترل‌شده معمولاً به‌تنهایی مانعی برای انجام جراحی بینی محسوب نمی‌شود. آنچه می‌تواند باعث افزایش ریسک شود، آسم کنترل‌نشده یا وجود علائم فعال تنفسی در روزها و هفته‌های نزدیک به جراحی است.

برای مثال، وجود خس‌خس قابل توجه، تنگی نفس، سرفه مداوم، افزایش نیاز به اسپری یا سابقه حمله شدید آسم می‌تواند نشان‌دهنده کنترل ناکافی بیماری باشد. در چنین شرایطی ممکن است پزشک توصیه کند ابتدا وضعیت تنفسی بیمار بهبود پیدا کند و سپس جراحی انتخابی انجام شود.

پیش از جراحی بینی چه اقداماتی لازم است؟

پیش از جراحی، پزشک و متخصص بیهوشی باید تصویری دقیق از وضعیت تنفسی بیمار داشته باشند. این کار معمولاً شامل بررسی شدت و کنترل آسم، تعداد حملات اخیر، سابقه بستری یا ICU، داروهای مصرفی، سابقه مصرف کورتون سیستمیک، خس‌خس یا تنگی نفس فعلی، عفونت تنفسی اخیر، آلرژی‌ها و بیماری‌های همراه است.

در برخی بیماران، بسته به شدت آسم و شرایط بالینی، ممکن است انجام تست‌های عملکرد ریه مانند اسپیرومتری نیز مورد توجه قرار گیرد. این آزمایش برای همه بیماران به شکل روتین ضروری نیست و تصمیم درباره آن باید توسط پزشک گرفته شود.

نکته مهم این است که بیمار باید تمام داروهای مصرفی خود را پیش از عمل به پزشک اطلاع دهد. قطع خودسرانه داروهای کنترل‌کننده آسم به امید اینکه «قبل از عمل بدن پاک‌تر باشد» تصمیم مناسبی نیست.

چه زمانی بهتر است جراحی بینی به تعویق بیفتد؟

اگر آسم در وضعیت ناپایدار باشد، ممکن است انجام یک عمل زیبایی مانند رینوپلاستی در همان زمان منطقی نباشد. وجود حمله اخیر آسم، خس‌خس شدید، تنگی نفس قابل توجه یا عفونت فعال دستگاه تنفسی می‌تواند نیاز به بررسی و درمان بیشتر داشته باشد.

هدف از به تعویق انداختن جراحی در این شرایط، ایجاد ترس در بیمار نیست بلکه کاهش احتمال عوارض قابل پیشگیری است. منابع علمی نیز توصیه می‌کنند علائم آسم تا حد امکان پیش از جراحی کنترل شوند و در دوره اطراف عمل، بیمار از نظر بروز برونکواسپاسم تحت نظر باشد.

بنابراین اگر بیماری در هفته‌های منتهی به جراحی دچار تشدید واضح آسم شده باشد، باید پیش از تعیین زمان قطعی عمل با پزشک و در صورت نیاز متخصص ریه یا متخصص آلرژی مشورت کند

آیا داروهای آسم قبل از جراحی باید قطع شوند؟

در اغلب موارد، داروهای کنترل‌کننده آسم نباید بدون نظر پزشک قطع شوند. ادامه یا تغییر داروهای استنشاقی و سایر درمان‌ها به نوع دارو، شدت بیماری و شرایط بیمار بستگی دارد.

برخی بیماران ممکن است پیش از بیهوشی به استفاده از داروی خاصی نیاز داشته باشند. در بیماران مبتلا به آسم متوسط تا شدید نیز پزشک ممکن است بر اساس شرایط بالینی، درمان پیش از عمل را تغییر دهد.

نکته کلیدی این است که بیمار نباید صرفاً به دلیل نزدیک بودن زمان جراحی، اسپری یا داروی تجویزی خود را خودسرانه متوقف کند. برنامه دارویی باید توسط پزشک معالج و تیم بیهوشی تعیین شود.

آیا جراحی بینی می‌تواند آسم را بدتر کند؟

جراحی بینی به‌طور مستقیم باعث ایجاد آسم یا تشدید دائمی آن نمی‌شود. با این حال، شرایط اطراف عمل مانند تحریک راه هوایی، عفونت تنفسی، استرس، درد، ترشحات و برخی عوامل مربوط به بیهوشی می‌توانند در یک بیمار مستعد باعث ایجاد علائم تنفسی شوند.

از سوی دیگر، برخی بیماران مبتلا به آسم هم‌زمان مشکلاتی مانند رینیت آلرژیک و گرفتگی مزمن بینی دارند. در چنین شرایطی، بررسی وضعیت بینی و راه‌های هوایی فوقانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

اگر جراحی با هدف اصلاح مشکلات ساختاری بینی، انحراف تیغه بینی یا بهبود عملکرد تنفسی انجام شود، باید انتظارات بیمار نیز واقع‌بینانه باشد. اصلاح بینی می‌تواند مشکلات بینی را برطرف کند، اما جایگزین درمان آسم نیست.

مراقبت‌های بعد از جراحی بینی در فرد مبتلا به آسم

دوره پس از بیهوشی نیز به اندازه زمان عمل اهمیت دارد. بیمار باید از نظر سطح اکسیژن، تنفس، خس‌خس، سرفه و سایر علائم تنفسی تحت نظر باشد. کنترل مناسب درد، تهوع و سایر عوامل مؤثر بر وضعیت تنفسی نیز اهمیت دارد.

در صورت بروز علائمی مانند تنگی نفس غیرمعمول، خس‌خس شدید، احساس فشار در قفسه سینه یا کاهش سطح هوشیاری، بیمار باید سریعاً تحت معاینه پزشکی قرار گیرد.

همچنین لازم است داروهای معمول آسم طبق برنامه پزشک ادامه پیدا کنند، مگر اینکه تیم درمان دستور دیگری داده باشد.

در برنامه‌ریزی جراحی، همکاری میان جراح بینی، متخصص بیهوشی و در صورت نیاز متخصص ریه می‌تواند به تصمیم‌گیری دقیق‌تر کمک کند. برای مثال، اطلاع دادن درباره حمله شدید آسم یا بستری قبلی می‌تواند در برنامه‌ریزی عمل مؤثر باشد.

جمع‌بندی

آسم و جراحی بینی در بسیاری از بیماران قابل انجام است و داشتن آسم به‌تنهایی به معنی ممنوعیت جراحی نیست. مهم‌ترین عامل، کنترل مناسب بیماری پیش از عمل و اطلاع کامل تیم جراحی و بیهوشی از وضعیت تنفسی بیمار است.

بیمارانی که آسم کنترل‌شده دارند معمولاً شرایط متفاوتی نسبت به افرادی دارند که اخیراً دچار حملات شدید، خس‌خس مداوم یا عفونت تنفسی شده‌اند. به همین دلیل، زمان مناسب جراحی باید پس از برررسی وضعیت عمومی و تنفسی تعیین شود.

سوالات متداول